Rekabet Kurumu, fındık alım-satım pazarında faaliyet gösteren 6 büyük teşebbüs hakkında "ciddi rekabet ihlali" şüphesiyle soruşturma başlattı. Kurum Başkanı Birol Küle, eylülde sektör genelinde başlatılan ön araştırmanın ardından Karadeniz'in batısından doğusuna kadar bölgede faaliyet gösteren başlıca teşebbüslerde yerinde incelemeler yapıldığını, elde edilen bilgi ve belgeler üzerine soruşturmanın 22 Ekim'de açıldığını söyledi. Açıklamada soruşturmaya konu teşebbüslerin isimleri yer almadı.

Küle, fındığın Türkiye'nin iç ve dış ticareti açısından stratejik bir değer olduğunu belirterek Türkiye'nin dünya fındık üretiminin yaklaşık yüzde 70'ini karşıladığını ve başta Ordu, Giresun, Trabzon ile Düzce olmak üzere yaklaşık 400 bin ailenin geçimini doğrudan bu üründen sağladığını kaydetti. Kurumun bu dosyayı yalnızca bir rekabet dosyası olarak değil, üretici gelirini doğrudan ilgilendiren bir mesele olarak ele aldığı anlaşılıyor.

Soruşturmanın odağında iki temel soru var

Kurumun soruşturmada yanıt aradığı ilk soru, pazarın en büyük alıcısı ile sahadaki yerel ve orta ölçekli alıcılar arasında fiyatları düşürmeye yönelik bir bağlantı bulunup bulunmadığı. Yani yerel alıcıların, büyük alıcının kontrolü veya yönlendirmesiyle fiyatları baskılayarak üreticiyi ucuza satışa zorlayıp zorlamadığı inceleniyor.

İkinci soru ise birbiriyle rekabet etmesi gereken alıcıların kendi aralarında anlaşarak ortak fiyat belirleyip belirlemediği. Küle, üreticinin ürününü satmak için hangi kapıya giderse gitsin önceden kararlaştırılmış aynı düşük fiyatla karşılaşmasının sorgulandığını ifade etti. Kurumun beklentisi, fındık fiyatının masa başı anlaşmalarla değil, piyasanın kendi akışı içinde oluşması.

Ferrero taahhütleri ve geçmiş yerel cezalar

Küle, fındık alım pazarının en büyük alıcısı konumundaki Ferrero hakkında 2023-2024 yıllarında hakim durumun kötüye kullanılması iddiasıyla yürütülen soruşturmayı hatırlattı. Şirketin sunduğu taahhütlerin rekabetçi endişeleri gidereceği sonucuna varıldığını ve bu taahhütlerin 2024, 2025 ve 2026 fındık alım sezonlarını kapsayacak şekilde bağlayıcı hale getirildiğini söyledi. Kurum, taahhütlere uyulmaması veya taahhütlerin dolanılması halinde ağır idari para cezası gündeme geleceğini bildirdi.

Kurumun yerel ölçekte de müdahale ettiği görülüyor. 2024 yılında teşebbüslerin kendi aralarında anlaşarak fındık alım ve satım fiyatlarını belirlediği iddiasıyla yürütülen iki ayrı soruşturma uzlaşmayla sonuçlandı; Trabzon'da faaliyet gösteren 21, Düzce'de faaliyet gösteren 10 teşebbüse idari para cezası uygulandı. Küle, inceleme sürecinde üreticiyi mağdur eden ve rekabeti ihlal eden ilave teşebbüsler tespit edilmesi halinde bunların da soruşturmaya dahil edileceğini söyledi.

Neden önemli: fiyat oluşumu ve üretici geliri

Fındık, Türkiye'nin tarımsal ihracatında hem hacim hem de katma değer açısından ilk sıralarda yer alan ürünlerden biri. Alım tarafındaki rekabetin bozulması, doğrudan üreticinin eline geçen fiyatı ve sezon içindeki satış kararlarını etkiliyor. Soruşturmanın somut bir ihlal tespitiyle sonuçlanması halinde teşebbüsler bakımından idari para cezası riski doğar; mevzuat, cezanın teşebbüs cirosunun yüzde 10'una kadar uygulanabilmesine imkân tanıyor. Bu tür dosyalarda ceza riski, alıcı tarafın fiyatlama ve stok davranışını da etkileyebiliyor.

Piyasa açısından asıl belirsizlik, soruşturmanın kapsamının genişleyip genişlemeyeceği. Kurumun 6 teşebbüsle sınırlı kalmayacağı yönündeki açıklaması, sektörde alım yapan diğer oyuncular için de denetim riskini gündeme getiriyor. Öte yandan Ferrero'nun taahhütlerine uyum sürecinin yakından izlendiği bilgisi, büyük alıcı tarafında fiyat ve alım politikalarının Kurum gözetiminde şekilleneceğini gösteriyor.

Görünüm

Rekabet Kurumu'nda soruşturma süreçleri, savunma ve inceleme aşamaları nedeniyle genellikle uzun bir takvime yayılıyor; bu dosyada da nihai kararın kısa vadede çıkması beklenmiyor. Bu nedenle sezon içinde fındık fiyatı üzerinde doğrudan ve ani bir etkiden çok, alıcı davranışları üzerinden kademeli bir etki izlenmesi daha olası görünüyor.

Önümüzdeki dönemde Kurumun dosyaya yeni teşebbüsler ekleyip eklemeyeceği, Ferrero'nun taahhütlerine uyum konusunda bir ihlal tespiti yapılıp yapılmayacağı ve soruşturmanın ceza ile mi yoksa taahhütle mi sonuçlanacağı takip edilecek başlıklar arasında. Üretici tarafında ise belirleyici olan, bu sürecin alım fiyatlarına ne ölçüde yansıyacağı olacak.

Kaynak: EraHaber