Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından açıklanan aylık para ve banka istatistiklerine göre, geniş para arzı M3'ün yıllık büyüme oranı eylül ayında bir önceki döneme kıyasla 2,1 puan gerileyerek %30,1 oldu. En dar para tanımı olan M1'deki yıllık büyüme ise aynı dönemde 7,7 puanlık düşüşle %31,6'ya indi. Böylece para arzı göstergelerinde ağustos ayında görülen hızlanma eğilimi yerini belirgin bir yavaşlamaya bıraktı.

Eylül sonu itibarıyla M3 para arzı 32 trilyon 817 milyar 438 milyon lira olarak kaydedildi. M2 29 trilyon 912 milyar 192 milyon lira, M1 ise 11 trilyon 633 milyar 96 milyon lira düzeyinde gerçekleşti. Geniş para arzı, bir önceki aya göre 322 milyar lira arttı; bu artışta vadeli mevduattaki 507 milyar liralık yükseliş belirleyici olurken, para piyasası fonlarındaki 634 milyar liralık azalış yön değiştirici etki yaptı. Aynı dönemde M1, vadesiz TL mevduatlardan kaynaklanan 178 milyar liralık artışla yükseldi.

M1'de sert fren: Yıllık büyüme 7,7 puan düştü

Para arzı verileri içinde en dikkat çekici kalem M1 oldu. Ekonomik faaliyetle ve harcama eğilimiyle daha yakından ilişkili olan, nakit ve vadesiz mevduattan oluşan M1'in yıllık büyüme hızı %39,3 seviyesinden %31,6'ya geriledi. Bu, tek ayda 7,7 puanlık bir yavaşlamaya karşılık geliyor ve hanehalkı ile şirketlerin likit tutma isteğinde belirgin bir normalleşmeye işaret ediyor.

M3'ün bileşenlerine bakıldığında, yıllık %30,1'lik büyümeye en büyük katkı 16,8 puanla vadeli mevduatlardan geldi; onu 9,8 puanla vadesiz mevduatlar izledi. Diğer kalemlerin katkısı sınırlı kaldı. Aylık %1,0'lık büyümede ise vadeli mevduatlar 1,6 puanla artış yönünde, para piyasası fonları 2 puanla azalış yönünde etkili oldu. Para piyasası fonlarındaki çözülme, kısa vadeli getiri arayışının mevduat tarafına kaydığı şeklinde okunabilir.

Kredi büyümesinde yavaşlama sınırlı ama yön aşağı

Parasal sektörün verdiği kredilerde de ivme kaybı sürdü. Hanehalkına verilen kredilerin yıllık artış hızı 1,0 puan azalarak %36,8 oldu. Finansal olmayan kuruluşlara verilen kredilerdeki yıllık artış ise 0,5 puan gerileyerek %34,2'ye indi. Bireysel taraftaki yavaşlamanın kurumsal taraftan daha belirgin olması, hanehalkı talebindeki soğumayla uyumlu bir tablo çiziyor.

Buna karşın kredi büyümesi hâlâ yüksek nominal seviyelerde seyrediyor. M3'teki yıllık büyümenin 26,6 puanı özel sektörden alacaklardaki artıştan, 4,2 puanı genel yönetimden, 1,3 puanı banka dışı finansal kuruluşlardan, 0,7 puanı net dış varlıklardan geldi. Diğer kalemler büyümeyi 2,7 puan aşağı çekti. Aylık büyümeye en büyük katkı 0,9 puanla yine özel sektörden alacaklar sağladı.

Mevduatın bileşimi değişiyor

Verilerin en önemli yanı, para arzındaki yavaşlamanın kaynağı. M3'ün aylık artışının neredeyse tamamı vadeli mevduattan gelirken, para piyasası fonlarından 634 milyar liralık çıkış yaşanması, tasarruf sahibinin vade tercihini kısaltmak yerine mevduat faizine döndüğünü gösteriyor. Bu kayma, bankacılık sisteminin fonlama tabanını genişletirken, mevduat faizlerindeki rekabeti de canlı tutuyor.

Neden önemli

Para arzı ve kredi büyümesi, enflasyonla mücadelede politika duruşunun en yakından izlenen ara göstergeleri arasında. M3'ün %30'un üzerinde kalması, likidite koşullarının hâlâ gevşek olduğu anlamına geliyor; ancak aylık bazda hız kesmesi sıkı duruşun gecikmeli de etkiyle çalıştığına dair bir sinyal. Kredi tarafında hanehalkı büyümesinin %36,8 ile kurumsal kredilerin üzerinde seyretmesi, iç talebin kırılganlığını koruduğunu gösteriyor.

Piyasa açısından bu tablo iki kanaldan fiyatlanıyor: Bankalar için mevduat maliyeti ve kredi-mevduat makası, reel sektör için ise krediye erişim koşulları. Vadeli mevduata dönüşün sürmesi bankaların fonlama maliyetini görece kontrol edilebilir kılarken, kredi büyümesindeki yavaşlama gelecek çeyreklerde bilanço büyümesini sınırlayabilir.

Görünüm

Önümüzdeki aylarda M1 ve M3 büyümesindeki aşağı yönlü seyrin sürüp sürmeyeceği belirleyici olacak. Mevsimsel etkilerin yanı sıra mevduat faizlerinin seyri ve kredi talebinin bileşimi, para arzı göstergelerindeki normalleşmenin kalıcı olup olmadığını gösterecek. TCMB'nin bugün yayımladığı Para Politikası Kurulu toplantı özetinin de para arzı ve kredi gelişmelerine ilişkin değerlendirmeleri, piyasanın önümüzdeki dönem beklentileri açısından takip edilecek başlıklar arasında.

Kaynak: TCMB aylık para ve banka istatistikleri, Ekonomim

Kaynak: EraHaber