Türk Patent ve Marka Kurumunun (TÜRKPATENT) 2026 yılı ücret tarifesinde yapılan değişiklik Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yeni tarifeye göre ilk kez patent başvurusu yapacak KOBİ'ler, başvuru, araştırma raporu ve inceleme raporu ücretlerinde yüzde 75 indirimden yararlanacak. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, yapay zekâ alanındaki patent başvurularında acil araştırma raporu ücretinde yüzde 50 indirim uygulanacağını duyurdu. Dünya Gazetesi'nin haberine göre indirim, KOBİ vasfını belgeleyen tüzel kişilerin ilk patent başvurularıyla sınırlı tutulacak; tebliğ değişikliği aynı gün yürürlüğe girdi.

Kacır, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada düzenlemenin gerekçesini iki başlıkta topladı: KOBİ'lerin buluşlarının patentlenmesini teşvik etmek ve yapay zekâ alanında geliştirilen yeniliklerin koruma altına alınmasını hızlandırmak. Bakan, yenilikçi fikirlerin buluşa, buluşların katma değere dönüşmesi için girişimcilerin yanında olunmaya devam edileceğini söyledi.

İndirim üç kalemde birden uygulanıyor

Değişiklik tek bir ücrete değil, patent sürecinin ilk üç kalemine birden dokunuyor. Başvuru ücreti, buluşun yenilik ve tekniğin bilinen durumu açısından taranmasını sağlayan araştırma raporu ücreti ve patentlenebilirlik kriterlerinin değerlendirildiği inceleme raporu ücreti, ilk başvurusunu yapacak bir KOBİ için yüzde 75 indirimli uygulanacak.

Bu üç kalemin ortak özelliği, başvurunun ilk aşamasında, yani firmanın henüz buluşundan gelir üretmediği dönemde ödenmesi. Ücret tarifesindeki düzenleme bu nedenle doğrudan bir nakit akışı etkisi yaratıyor: KOBİ, patent dosyasını açmadan önceki sabit maliyet yükünün önemli bir bölümünden kurtuluyor. İndirimin KOBİ statüsünü belgeleyen tüzel kişilerle ve yalnızca ilk başvuruyla sınırlandırılması, teşvikin portföy yönetimine değil ilk kez sisteme girecek firmalara yöneltildiğini gösteriyor.

Yapay zekâ başvurularında ikinci indirim

Tarife değişikliğinin ikinci ayağı, G06N IPC sınıfına giren patent başvuruları. Bu sınıf, makine öğrenmesi ve belirli hesaplama modellerine dayanan bilgi işlem düzenlemelerini kapsıyor; yani yapay zekâ alanındaki buluşların büyük bölümü bu sınıfta koruma arıyor. Bu başvurularda acil araştırma raporu ücreti yüzde 50 indirilecek.

Acil araştırma raporu, başvurunun sırasını beklemeden yenilik taramasının yapılmasını sağlıyor. Pratikte bu, korumanın kapsamının ve patentlenebilirlik şansının daha erken netleşmesi anlamına geliyor. Erken netlik, özellikle yatırım turu görüşen veya ihracat pazarlarında distribütör arayan teknoloji girişimleri için dosyanın değerini belirleyen bir unsur.

Neden önemli: Asıl darboğaz ücret değil, ilk adım

Patent korumasının toplam maliyeti, resmi ücretlerden değil, büyük ölçüde vekil hizmeti, teknik çeviri, yurt dışı dosyalama ve tescil sonrası yıllık aidatlardan oluşuyor. Yeni indirim bu kalemlerin hiçbirini kapsamıyor. Dolayısıyla düzenlemenin doğrudan etkisi, patent başvurusunu hiç yapmamış KOBİ'lerin ilk kapıy�� açma maliyetini düşürmekle sınırlı. Uzun vadeli koruma maliyeti, yani her yıl ödenen aidatlar değişmediği için, teşvikin kalıcı etkisi başvuru davranışına bağlı olacak.

Yine de eşiğin düşürülmesi, patent sistemine hiç girmemiş firmalar açısından anlamlı. Türkiye'de Ar-Ge harcamalarına kıyasla yerli patent başvurularının uzun süredir zayıf halka olarak değerlendirilmesinin nedenlerinden biri, KOBİ ölçeğinde fikri mülkiyetin bir maliyet merkezi olarak görülmesi. İlk başvuru ücretinin indirilmesi, bu algıyı kırmaya yönelik sembolik değeri yüksek bir adım. Patentli bir dosyanın KOBİ'ler için banka kredisi ve teşvik başvurularında teminat işlevi gördüğü düşünülürse, etki yalnızca hukuki korumayla sınırlı kalmayabilir.

Yapay zekâ sınıfındaki indirim ise farklı bir mantığa dayanıyor. Bu alanda başvuruların hızla arttığı, buna karşılık inceleme süreçlerinin teknik olarak en zorlu dosyaları oluşturduğu biliniyor. Hızlandırılmış rapor ücretinin yarıya inmesi, girişimlerin koruma stratejisini ertelemek yerine başvuru anında netleştirmesini teşvik ediyor.

Görünüm

Etkinin ölçüleceği ilk göstergeler, önümüzdeki başvuru döneminde ilk kez dosya açan KOBİ sayısı ile G06N sınıfındaki yerli başvuru adedi olacak. İkinci aşamada ise bu başvuruların tescil oranına ve ortalama tescil süresine yansıması izlenecek. Ücret indirimi tek başına patent kalitesini artırmıyor; belirleyici olan, KOBİ'lerin Ar-Ge kapasitesi ve buluşu ticarileştirme kabiliyeti. Bu nedenle düzenlemenin kalıcı etkisi, ücret tarifesinden ��ok, başvuruların ürüne ve ihracata dönüşme hızıyla ölçülecek.

Kaynak: EraHaber