Ticaret Bakanlığı, 2026 yılının ocak-eylül döneminde gümrük ve dış ticaret işlemlerine yönelik denetimlerde toplam 11,7 milyar liralık ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlendiğini açıkladı. Bakanlığın açıklamasına göre söz konusu tutar, geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 32 artış gösterdi. Denetimler kapsamında 155 bin 270 gümrük beyannamesi ikinci kez incelendi.

Bakanlık, kontrollerin dış ticaret işlemlerinin mevzuata uygun gerçekleştirilmesini sağlamak, vergi kayıp ve kaçağını önlemek ve kurallara uygun faaliyet gösteren firmaların haklarını korumak amacıyla yürütüldüğünü belirtti. Açıklamada, geçmiş dönem gümrük ve dış ticaret işlemlerine yönelik kontrollerin etkin ve kararlı biçimde sürdürüleceği vurgulandı.

155 bin beyanname ikinci kez incelendi

Denetimlerin omurgasını ikincil kontrol beyanname incelemeleri oluşturdu. 18 gümrük ve dış ticaret bölge müdürlüğünce hazırlanan 804 ikincil kontrol raporu kapsamında 155 bin 270 gümrük beyannamesi yeniden incelendi. İncelemeler sonucunda 3 bin 947 firma tarafından tescil edilen ve usulsüzlük tespit edilen 26 bin 653 gümrük beyannamesi için 9,9 milyar liralık ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlendi. Bu kalemdeki artış, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 37 oldu.

Yani toplam tutarın yaklaşık 9,9 milyar lirası beyanname incelemelerinden, kalanı ise firma bazlı denetimlerden geldi. Usulsüzlük tespit edilen beyanname sayısının incelenen beyannamelere oranı yaklaşık yüzde 17 seviyesinde; bu, ikinci incelemede her altı beyannameden birinde düzeltme gerektiren bir bulguya işaret ediyor.

160 firmaya yerinde sonradan kontrol

Bakanlık, incelemelerde ileri veri analitiği tekniklerinden yararlandığını, Ticaret Araştırmaları ve Risk Değerlendirme Genel Müdürlüğü koordinasyonunda belirlenen riskli firmaların bakanlık müfettişlerince denetlendiğini bildirdi. Bu kapsamda 160 firma üzerinde gerçekleştirilen sonradan kontrol denetimlerinde toplam 1,8 milyar liralık ek tahakkuk ve ceza kararı düzenlendi; tutar geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 11 arttı.

Firma başına ortalama tahakkuk bu kalemde 11 milyon liranın üzerine çıkıyor. Beyanname bazlı incelemede ise usulsüz beyanname başına ortalama tutar yaklaşık 371 bin lira. Bu dağılım, denetimlerin iki ayrı katmanda yürüdüğünü gösteriyor: geniş hacimde otomatik risk analiziyle taranan beyannameler ve dar hacimde derinlemesine incelenen firmalar.

Neden önemli: ithalatta vergi tabanı ve rekabet

Türkiye'nin dış ticaret açığı ve ithalat hacmi dikkate alındığında, gümrük aşamasındaki vergi kaybı doğrudan bütçe gelirlerini ve yurt içi üreticinin rekabet koşullarını etkiliyor. Bakanlığın 11,7 milyar liralık tahakkuk ve ceza tutarı, aynı dönemde ithalatta alınan vergilerin toplamına kıyasla küçük bir kalem olsa da, denetim yoğunluğunun artması firmaların beyan davranışını ve ithalat maliyet hesaplarını etkiliyor.

Özellikle kıymet beyanı, menşe ve tarife sınıflandırması ile Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki taahhütler, sonradan kontrol denetimlerinde en sık karşılaşılan başlıklar arasında. Bu alanlarda yapılan bir düzeltme, ithalatçı için ek vergi, gecikme faizi ve ceza anlamına geliyor; sonradan çıkan maliyetler ihracat fiyatlamasına ve sözleşme marjlarına yansıyabiliyor.

Öte yandan ileri veri analitiğine dayalı risk değerlendirmesi, denetimin firmadan bağımsız biçimde beyanname düzeyinde yoğunlaşmasını sağlıyor. Bu yaklaşım, gümrük idarelerinin sınırlı müfettiş kapasitesini yüksek riskli işlemlere yönlendirmesine imkân veriyor.

Görünüm

Bakanlığın açıklaması, yılın son çeyreğinde de benzer yoğunlukta denetim yapılacağına işaret ediyor. Geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 32'lik artışın korunması halinde 2026 tamamında tahakkuk ve ceza tutarının 15 milyar lira bandına yaklaşması beklenebilir; ancak yıl sonu verisi, denetim kapsamına alınacak beyanname sayısına ve firma denetimlerinin derinliğine bağlı olacak. İthalatçı tarafında ise kıymet ve menşe belgelerinin denetim öncesi gözden geçirilmesi, sonradan doğabilecek ek maliyetlerin önlenmesi açısından kritik görünüyor.

Kaynak: EraHaber