Ticaret Bakanlığı, esnaf ve sanatkârlara yönelik Hazine sübvansiyonlu kredilerde geri ödeme oranının yüzde 99'un üzerinde gerçekleştiğini açıkladı. Bakanlık kaynaklarından edinilen bilgiye göre, yüzde 60 oranında Hazine sübvansiyonu uygulanan kredi modelinde de geri ödeme oranı yüzde 99'a ulaştı. Bakanlık, 2026 yılının başından bu yana Hazine sübvansiyonlu esnaf kredilerinde faiz oranının yüzde 20 olarak uygulandığını bildirdi.

Açıklama, esnafın finansmana erişiminde yeni düzenlemelerin devreye alındığı bir dönemde geldi. Bakanlık, yatırım kredilerine yeni finansman seçenekleri eklendiğini, faturalandırma şartının ertelendiğini ve Sosyal Güvenlik Kurumu ile vergi borçları nedeniyle yaşanan finansmana erişim sorununun ortadan kaldırıldığını kaydetti.

Yüzde 99'un üzerindeki geri ödeme ne anlama geliyor

Geri ödeme oranı, kullandırılan kredilerde anapara ve faiz tahsilatının ne ölçüde tamamlandığını gösteren temel gösterge. Esnaf kredilerinde bu oranın yüzde 99'u aşması, kredi havuzunda donuk alacağın çok sınırlı kaldığına işaret ediyor. Bu tablo, sübvansiyonlu kredi programlarının kamu maliyesi açısından taşıdığı riskin görece düşük olduğu yönünde bir kanıt olarak okunabilir.

Oranın yüksekliğinde kredinin veriliş biçimi belirleyici. Esnaf kredileri, bireysel tüketici kredilerinden farklı olarak oda kaydı, esnaf ve sanatkâr sicili ve kooperatif ortaklığı üzerinden kullandırılıyor. Bu yapı, kredi kararını kişinin beyanından çok işletmenin fiili durumuna ve yerel kooperatifin istihbaratına bağlıyor.

Kooperatif kefaleti ve Hazine desteğinin işleyişi

Esnaf ve sanatkârlar, Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri (ESKKK) üzerinden Türkiye Halk Bankası kaynaklı faiz indirimli kredilere erişiyor. Kooperatif, kredi kullanan ortağı adına bankaya kefalet veriyor; kredi faizi ile ticari kredi faizi arasındaki fark ise 5570 sayılı Kanun kapsamında Hazine tarafından karşılanıyor.

Bu modelin iki ayağı var: bir yanda esnafın bankaya karşı teminat üretmekte zorlandığı noktada kooperatifin kefaleti devreye giriyor, diğer yanda faiz yükünün bir bölümü Hazine tarafından üstleniliyor. Yüzde 60 sübvansiyonlu kredi uygulaması, faiz yükünün önemli bir kısmının kamu tarafından taşındığı modellerden biri. Geri ödeme performansının bu modelde de yüzde 99 düzeyinde kalması, sübvansiyonun betimlenen riski doğurmadığını gösteriyor.

Faturalandırma şartı ertelendi, borç engeli kaldırıldı

Bakanlığın açıkladığı yeni adımlar, esnafın kredi başvurusunda takıldığı idari eşikleri hedefliyor. Yatırım kredilerine yeni finansman seçeneklerinin eklenmesi, işletme sermayesi ile sabit yatırım ihtiyacının ayrı ayrı ele alınmasını sağlıyor. Faturalandırma şartının ertelenmesi ise özellikle kayıt dışı satış yapmayan ancak belge temininde gecikme yaşayan küçük işletmeler için başvuru kapısını açık tutuyor.

SGK ve vergi borcu bulunan esnafın finansmana erişim engelinin kaldırılması, borçlu işletmenin kredi sisteminin tamamen dışına itilmesini önlemeyi amaçlıyor. Bu tür borçlar, kredi başvurularında en sık rastlanan ret gerekçeleri arasında. Engelin kaldırılması kullandırım hacmini artırabilir; ancak geri ödeme performansının izlenmesi, programın maliyetini kontrol altında tutmak için kritik olacak.

Neden önemli: KOBİ finansmanı ve banka bilançoları

Esnaf kredileri, Halkbank'ın KOBİ portföyü içinde ayrı bir kalem olarak izleniyor. Geri ödeme oranının yüzde 99'un üzerinde olması, bu segmentte takipteki kredi oranının düşük seyrettiğine dair bir sinyal. Bankacılık açısından bu, esnaf segmentinin kârlılık değil hacim ve süreklilik kaynağı olarak korunmasını destekleyen bir veri.

Verinin makro tarafı da var: esnafın yatırım kredisine erişimi, iç talebin ve istihdamın öncü göstergelerinden biri. Küçük ölçekli işletmelerin yatırım kararı, büyük ölçekli sanayi yatırımlarından daha hızlı tepki veriyor. Kredi koşullarındaki gevşeme, önümüzdeki çeyreklerde esnaf yatırımlarında sınırlı da olsa bir canlanma yaratabilir.

2026-2030 stratejisi ve görünüm

Bakanlık, esnaf ve sanatkârların karşılaştığı sorunlara çözüm üretmek, ekonomik, sosyal ve teknolojik koşullara uyumlarını sağlamak ve rekabet güçlerini artırmak amacıyla 2026-2030 Esnaf ve Sanatkârlar Stratejisi ve Eylem Planı hazırlık çalışmalarının sürdüğünü açıkladı. Planın, kredi programının yanı sıra dijitalleşme ve verimlilik başlıklarını da içermesi bekleniyor.

Kısa vadede izlenecek iki gösterge öne çıkıyor: Hazine sübvansiyonlu kredilerde faiz oranının yüzde 20 düzeyinde kalıp kalmayacağı ve faturalandırma şartındaki ertelemenin ne kadar süreceği. Geri ödeme oranı yüzde 99'un üzerinde seyrettiği sürece, programın kamu maliyesi üzerindeki yükü sınırlı kalacak. Buna karşılık kullandırım hacmindeki hızlı artış, birkaç çeyrek sonra geri ödeme performansında bozulma yaratıp yaratmadığı açısından takip edilmeli.

Kaynak: Ticaret Bakanlığı açıklamaları